Η διά βίου μάθηση και η εκπαίδευση ενηλίκων αποτελούν βασικά εργαλεία για την ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής και της ισότητας. Μέσα από τη συμμετοχή τους σε εκπαιδευτικές διαδικασίες, οι ενήλικες έχουν τη δυνατότητα να αναβαθμίσουν τις γνώσεις και τις δεξιότητές τους, να αποκτήσουν νέα προσόντα, αλλά και να καλύψουν σημαντικά εκπαιδευτικά κενά, αποκτώντας, για παράδειγμα, έναν τίτλο βασικής εκπαίδευσης, όπως το απολυτήριο Γυμνασίου που παρέχεται από τα ΣΔΕ. Παράλληλα, τους δίνεται η δυνατότητα να επανενταχθούν σε εκπαιδευτικές και επαγγελματικές διαδρομές, ενισχύοντας τις προοπτικές προσωπικής και κοινωνικής τους εξέλιξης. Ωστόσο, παρά την αναγνωρισμένη σημασία της διά βίου μάθησης, στις δημόσιες δομές εκπαίδευσης ενηλίκων στην Ελλάδα, όπως τα Σχολεία Δεύτερης Ευκαιρίας (ΣΔΕ), οι Σχολές Ανώτερης Επαγγελματικής Κατάρτισης (ΣΑΕΚ) και τα εσπερινά Γυμνάσια και Λύκεια, εξακολουθούν να καταγράφονται υψηλά ποσοστά μαθητικής διαρροής, τα οποία σε ορισμένες περιπτώσεις αγγίζουν ή και ξεπερνούν το 50%. Το φαινόμενο αυτό αναδεικνύει τις πολλαπλές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι ενήλικες εκπαιδευόμενοι στην προσπάθειά τους να συνδυάσουν τη φοίτηση με τις επαγγελματικές, οικογενειακές και κοινωνικές τους υποχρεώσεις. Η εργασία σε βάρδιες, η απασχόληση σε περισσότερες από μία εργασίες, η φροντίδα των παιδιών ή ηλικιωμένων συγγενών, καθώς και οι δυσκολίες κατανόησης της ελληνικής γλώσσας, ιδιαίτερα για τους εκπαιδευόμενους με μεταναστευτικό υπόβαθρο, αποτελούν ορισμένους από τους σημαντικότερους παράγοντες που δυσχεραίνουν ή καθιστούν αδύνατη τη συστηματική παρακολούθηση των μαθημάτων. Παράλληλα, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι οι ενήλικες συμμετέχουν στην εκπαιδευτική διαδικασία για διαφορετικούς λόγους και με ποικίλες προσδοκίες. Για ορισμένους, η κοινωνικοποίηση, η εκμάθηση μιας ξένης γλώσσας ή η εξοικείωση με τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές αποτελούν αυτοτελείς μαθησιακούς στόχους. Όταν οι στόχοι αυτοί επιτευχθούν, είναι πιθανό να επιλέξουν τη διακοπή της φοίτησής τους, ακόμη και αν δεν έχουν ολοκληρώσει το εκπαιδευτικό πρόγραμμα. Πέρα, λοιπόν, από τις καθημερινές προσπάθειες των εκπαιδευτικών και των υπόλοιπων εργαζομένων στις δομές εκπαίδευσης ενηλίκων για τον περιορισμό του φαινομένου της μαθητικής διαρροής, είναι αναγκαίες και ουσιαστικές θεσμικές αλλαγές. Προφανώς, καμία μεμονωμένη παρέμβαση δεν μπορεί να αντιμετωπίσει το σύνολο των αιτιών της μαθητικής διαρροής ούτε να ανταποκριθεί στις ανάγκες όλων των εκπαιδευομένων. Μπορεί, ωστόσο, να δημιουργήσει ευνοϊκότερες συνθήκες φοίτησης και να περιορίσει σημαντικά τα εμπόδια που οδηγούν στην εγκατάλειψη των σπουδών.
Ένα πρώτο ζήτημα αφορά το ωράριο λειτουργίας των δομών εκπαίδευσης ενηλίκων. Σήμερα, οι περισσότερες δημόσιες δομές ακολουθούν ένα μοντέλο λειτουργίας που παραπέμπει σε μεγάλο βαθμό στο τυπικό εκπαιδευτικό σύστημα και στον τρόπο λειτουργίας των πρωινών σχολείων. Μάλιστα, η συστέγασή τους με σχολικές μονάδες πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης περιορίζει σημαντικά τις δυνατότητες διαφοροποίησης του ωραρίου τους, με αποτέλεσμα η λειτουργία τους να πραγματοποιείται κατά κανόνα τις απογευματινές ώρες. Τι συμβαίνει, όμως, με τους ενήλικες που εργάζονται σε κυλιόμενες βάρδιες ή έχουν απογευματινές και βραδινές επαγγελματικές υποχρεώσεις; Χωρίς τη δυνατότητα εναλλακτικού ωραρίου, οι συγκεκριμένοι εκπαιδευόμενοι βρίσκονται ουσιαστικά αντιμέτωποι με ένα αδιέξοδο που συχνά τους οδηγεί στη διακοπή της φοίτησης. Η δυνατότητα λειτουργίας ορισμένων δομών εκπαίδευσης ενηλίκων τόσο το πρωί όσο και το απόγευμα, ιδιαίτερα σε περιοχές κοντά σε βιομηχανικές ζώνες ή μεγάλα επαγγελματικά κέντρα, όπου απασχολείται σημαντικός αριθμός εργαζομένων σε βάρδιες θα μπορούσε να εξυπηρετήσει όχι μόνο τους εργαζομένους, αλλά και όσους έχουν αυξημένες οικογενειακές υποχρεώσεις, όπως τη φροντίδα παιδιών ή ηλικιωμένων, προσφέροντάς τους μεγαλύτερη ευελιξία στην παρακολούθηση των μαθημάτων.
Ένα δεύτερο σημαντικό ζήτημα είναι η περιορισμένη αξιοποίηση των δυνατοτήτων της σύγχρονης τεχνολογίας στην εκπαιδευτική διαδικασία. Η αποκλειστική εφαρμογή της διά ζώσης διδασκαλίας δημιουργεί πρόσθετες δυσκολίες για πολλούς ενήλικες εκπαιδευόμενους. Αρκετοί αναγκάζονται να μετακινούνται καθημερινά για μεγάλες αποστάσεις, συχνά αμέσως μετά την εργασία τους, με αποτέλεσμα η σωματική και ψυχική κόπωση να λειτουργεί αποτρεπτικά για τη συνέχιση της φοίτησής τους. Επιπλέον, οι οικογενειακές υποχρεώσεις, η φροντίδα ηλικιωμένων συγγενών ή η ανάγκη παραμονής στο σπίτι λόγω ασθένειας ενός παιδιού καθιστούν συχνά αδύνατη τη φυσική παρουσία στην εκπαιδευτική δομή. Στο πλαίσιο αυτό, η υιοθέτηση ενός μεικτού συστήματος εκπαίδευσης, με συνδυασμό διά ζώσης διδασκαλίας ορισμένες ημέρες της εβδομάδας και σύγχρονης εξ αποστάσεως εκπαίδευσης τις υπόλοιπες, θα μπορούσε να αποτελέσει μια ουσιαστική λύση. Με τον τρόπο αυτό θα περιορίζονταν οι δυσκολίες μετακίνησης και θα δινόταν στους εκπαιδευόμενους η δυνατότητα να οργανώνουν αποτελεσματικότερα τον χρόνο τους, χωρίς να αποδυναμώνεται η εκπαιδευτική διαδικασία και η επαφή με την εκπαιδευτική κοινότητα.
Ιδιαίτερη σημασία πρέπει, επίσης, να δοθεί στην υποστήριξη των εκπαιδευομένων που δεν έχουν επαρκή γνώση της ελληνικής γλώσσας. Στη χώρα μας ζει και εργάζεται ένας σημαντικός αριθμός μεταναστών που επιθυμούν να συμμετάσχουν σε προγράμματα εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης, προκειμένου να βελτιώσουν τις επαγγελματικές τους προοπτικές και να ενισχύσουν την κοινωνική τους ένταξη. Ωστόσο, η περιορισμένη γνώση της ελληνικής γλώσσας αποτελεί συχνά σημαντικό εμπόδιο στην παρακολούθηση των μαθημάτων και στην επιτυχή ολοκλήρωση των σπουδών τους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν όσοι εγγράφονται σε εσπερινά επαγγελματικά λύκεια με στόχο να αποκτήσουν αρχική επαγγελματική κατάρτιση, αλλά τελικά εγκαταλείπουν τη φοίτησή τους εξαιτίας των γλωσσικών δυσκολιών. Για την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος, είναι απαραίτητο να ενεργοποιηθούν ουσιαστικά τα τμήματα εκμάθησης της ελληνικής γλώσσας που προβλέπεται να λειτουργούν στα Σχολεία Δεύτερης Ευκαιρίας. Η λειτουργία τους παραμένει σε πειραματικό και περιορισμένο επίπεδο, χωρίς να έχει αποκτήσει συστηματικό και οργανωμένο χαρακτήρα, με επαρκή ενημέρωση των τοπικών κοινωνιών και των δυνητικών εκπαιδευομένων για τις δυνατότητες συμμετοχής στα συγκεκριμένα προγράμματα.
Συνεπώς, η αντιμετώπιση της μαθητικής διαρροής στην εκπαίδευση ενηλίκων δεν μπορεί να περιορίζεται στην απλή καταγραφή των ποσοστών εγκατάλειψης ή στις αποσπασματικές προσπάθειες των επιμέρους εκπαιδευτικών δομών. Απαιτείται ένας συνολικότερος θεσμικός σχεδιασμός, ο οποίος θα λαμβάνει υπόψη τις πραγματικές συνθήκες ζωής και τις ιδιαίτερες ανάγκες του ενήλικου πληθυσμού. Στα Σχολεία Δεύτερης Ευκαιρίας, τα οποία καλούνται πλέον να ανταποκριθούν σε έναν ολοένα και πιο σύνθετο και πολυποίκιλο πληθυσμό εκπαιδευομένων, είναι αναγκαία η συστηματική λειτουργία τμημάτων εκμάθησης της ελληνικής γλώσσας, η διεύρυνση του ωραρίου λειτουργίας και η δυνατότητα εφαρμογής μεικτών μοντέλων διδασκαλίας, με συνδυασμό διά ζώσης και εξ αποστάσεως εκπαίδευσης. Αντίστοιχα, στις ΣΑΕΚ, η αξιοποίηση της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης για τα θεωρητικά μαθήματα, σε συνδυασμό με τη διά ζώσης διδασκαλία για τα εργαστηριακά μαθήματα, θα μπορούσε να προσφέρει μεγαλύτερη ευελιξία στους σπουδαστές, χωρίς να υποβαθμίζεται ο πρακτικός χαρακτήρας της επαγγελματικής κατάρτισης. Η εκπαίδευση ενηλίκων δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μια απλή προσαρμογή του τυπικού σχολικού μοντέλου σε απογευματινό ωράριο. Oφείλει να διαθέτει την απαραίτητη ευελιξία και να προσαρμόζει τις δομές, τις μεθόδους και τις παρεχόμενες υπηρεσίες της. Η μείωση της σχολικής διαρροής στην εκπαίδευση ενηλίκων δεν αποτελεί μόνο ζήτημα καλύτερης οργάνωσης των εκπαιδευτικών δομών, αλλά και ζήτημα ισότητας, κοινωνικής δικαιοσύνης και ουσιαστικής πρόσβασης στη διά βίου μάθηση.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου